Farmakoterapia schorzeń chrząstki stawowej

Jesteś w: Dla pacjenta

 

Do niedawna jeszcze schorzenia chrząstki stawowej i związane z tym choroby zwyrodnieniowe stawów uważane były za objaw starzenia się organizmu i prostego „zużycia”. Obecnie „zespół przedwczesnego zużywania chrząstki stawowej” stał się znamienny dla naszych czasów i dotyczy coraz młodszej grupy pacjentów, których określa się jako tzw. młodych dorosłych. Główny powód to przeciążenia organizmu spowodowane otyłością i prowadzeniem mało aktywnego trybu życia albo odwrotnie – nadmierny wysiłek fizyczny, bez odpowiedniego treningu.

Z kolei po 60. roku życia uszkodzenie chrząstki dotyczy już ok. 60% populacji, a w wieku powyżej 70 lat występuje powszechnie.

Bez względu na przyczyny i wiek pacjenta uszkodzenie chrząstki stawowej zawsze związane jest z bólem, upośledzeniem funkcji stawów, pogorszeniem ogólnej sprawności i może prowadzić do inwalidztwa.

Proces patologiczny w chorobie zwyrodnieniowej rozpoczyna się zawsze w chrząstce stawowej. Jej głównym składnikiem (97–98%) jest substancja międzykomórkowa (matrix). Komórki obecne w chrząstce to chondrocyty, tworzące skupiska – tzw. chondrony. Kształt nadają chrząstce włókna kolagenu, które zapewniają spoistość i trwałość mechaniczną. Przestrzenie między włóknami wypełnione są kompleksami białek i glikozaminoglikanów, przede wszystkim siarczanu chondroityny i siarczanu keratanu. Białka wiążące łączą poszczególne kompleksy ze sobą i z cząsteczkami kwasu hialuronowego, tworząc duże, wielkocząsteczkowe struktury. Poza tym chrząstka zawiera wiele innych składników, odgrywających istotną rolę w utrzymaniu jej struktury i funkcji.

Lista czynników uszkadzających chrząstkę stawową jest długa. Wszystkie one prowadzą do zaburzeń czynności chondrocytów, co powoduje zmiany struktury, składu chemicznego i właściwości substancji podstawowej chrząstki. W efekcie dochodzi do zmian morfologicznych stawu, co objawia się bólem, sztywnością, postępującą deformacją i niestabilnością stawów.

Przyczyny uszkodzenia chrząstki stawowej nie zawsze są znane. Jeśli czynnik etiologiczny jest nieuchwytny, mamy do czynienia z pierwotną lub samoistną chorobą zwyrodnieniową. Drugą, liczniejszą grupę stanowi wtórna choroba zwyrodnieniowa, rozwijająca się pod wpływem określonych czynników przyczynowych. Należą do nich czynniki wrodzone lub dziedziczne (np. wrodzona dysplazja biodra) i czynniki nabyte, dzielące się na miejscowe (np. przebyty uraz stawu, zapalenie stawu septyczne lub gruźlicze) oraz układowe (np. dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów).

We wczesnej fazie choroba może nie dawać dolegliwości, chociaż w najbardziej obciążonych stawach (kolana, kręgosłup) można już stwierdzić pewne zmiany patologiczne. Chorzy trafiają do lekarza często wtedy, gdy ból jest już bardzo dokuczliwy, a początkowe objawy ignorują lub próbują leczyć się na własną rękę. Zdarza się, że osiągnięcie sukcesu w sporcie, poprzedzone nadmiernym wysiłkiem fizycznym, niedostosowanym do realnych możliwości organizmu, jest ważniejsze niż dbanie o zdrowie stawów. Prowadzi to nieuchronnie do nieodwracalnych zmian, których skutki leczyć trzeba do końca życia.

W terapii choroby zwyrodnieniowej stawów bardzo istotne jest nastawienie psychiczne pacjenta. Silny ból może wywoływać lęk, zniechęcenie, a nawet prowadzić do depresji. Dlatego leczenie powinno się rozpocząć od poinformowania chorego, jaka jest istota jego choroby i jakie efekty można osiągnąć podczas kuracji. Należy nauczyć pacjenta właściwego postępowania, np. wypoczynku przy nasileniu bólu, odciążania chorego stawu, ostrożnych ćwiczeń, a także relaksacji i zachowań umożliwiających lepsze radzenie sobie z bólem. Bardzo istotne jest również unormowanie masy ciała u osób z nadwagą.

Najczęściej stosowanymi lekami w chorobie zwyrodnieniowej stawów są niesterydowe leki przeciwzapalne, takie jak diklofenak, ibuprofen, kwas acetylosalicylowy, indometacyna, ketoprofen, naproksen itp., oraz paracetamol. Zmniejszają one ból lub zupełnie go eliminują. Poza tym stosuje się leki miorelaksacyjne, np. tetrazepam.

Korzystne efekty wspomagające leczenie uszkodzeń chrząstki dają:

siarczan glukozaminy – naturalny składnik mazi stawowej; w dużych ilościach występuje w owocach morza: krewetkach, krabach, rakach; związany jest w pancerzach skorupiaków pod postacią chityny; glukozamina zatrzymuje wodę w tkankach łącznych, co daje im giętkość i sprężystość; siarczan glukozaminy jest substancją łatwo rozpuszczalną w wodzie i dobrze przyswajalną przez organizm po podaniu doustnym; jest wchłaniany w jelicie cienkim,

kwas hialuronowy – ważny składnik wszystkich struktur pozakomórkowych; w stosunkowo wysokim stężeniu występuje w płynie maziowym i w chrząstce stawowej; posiada właściwości przeciwzapalne, amortyzujące drgania i ciężary mechaniczne, pomaga w utrzymaniu lepkości płynu maziowego, gładkiej powierzchni chrząstki, zatrzymaniu leukocytów, a także chroni chondrocyty,

piaskledyna – wyciągi z owoców awokado i soi; lecznicze działanie substancji polega na stymulacji macierzy chrząstki stawowej,

chondroityna – naturalny składnik chrząstki; jest ona w stanie zatrzymać procesy zapalne w stawach oraz wykazuje właściwości przeciwbólowe.

Nowym kierunkiem terapeutycznym jest zastosowanie kwasu hialuronowego (HA) w leczeniu chorób stawów. Mechanizm działania HA w chorobie zwyrodnieniowej stawów polega na wpływie na mechanikę stawu (przywrócenie właściwej masy HA w płynie stawowym) oraz na wpływie na proces zapalny (HA hamuje migrację, chemotaksję i fagocytozę leukocytów). Wiadomo także, że może oddziaływać na produkcję szeregu innych mediatorów procesu zapalnego. Obserwowano również bezpośrednie działanie przeciwbólowe HA w chorobie zwyrodnieniowej stawów, jednak jego mechanizm nie został jeszcze do końca poznany. Preparaty kwasu hialuronowego są rekomendowane przez American College of Rheumatology (ACR) w przypadkach, kiedy leczenie metodami tradycyjnymi nie przynosi spodziewanych efektów bądź jest przeciwwskazane. Najbardziej efektywne i racjonalne jest dostawowe podawanie kwasu hialuronowego, gdyż ruchliwość zwyrodniałego stawu ulega poprawie, a proces odżywiania chrząstki zostaje znacznie usprawniony. Do niedawna HA stosowany był wyłącznie w postaci iniekcji. Obecnie dostępne są preparaty doustne, co znacznie zwiększa komfort terapii. Najkorzystniejsze jest stosowanie kompleksu kwasu hialuronowego i chondroityny (HCK). Dodatkową zaletę tego typu preparatów stanowi pobudzanie wytwarzania przez organizm takich substancji jak maź stawowa, co ułatwia odbudowę chrząstki stawowej.

Do form leczenia należy też rehabilitacja fizyczna: ćwiczenia chorych stawów, zapobiegające dalszemu rozwojowi ograniczenia ruchomości, fizykoterapia przeciwbólowa, masaże wodne, zmniejszające napięcie mięśni, ćwiczenia wzmacniające mięśnie chorej kończyny. Jeśli chirurg ortopeda uzna za niezbędne leczenie chirurgiczne, przeprowadza się operację stawu.

Choroba zwyrodnieniowa stawów jest schorzeniem bardzo uciążliwym, ograniczającym aktywność chorych, a nieraz prowadzącym do nieodwracalnych zmian kończących się kalectwem. Należy pamiętać, że łączenie różnych metod terapeutycznych – farmakologicznych i niefarmakologicznych – zwiększa skuteczność leczenia. Indywidualizacja terapii z uwzględnieniem stanu pacjenta, zaawansowania schorzenia, chorób współistniejących i ewentualnych objawów zapalenia w połączeniu z edukacją chorego może znacząco spowolnić postęp choroby.

dr n. farm. Anna Gajos

 

artykuł z publikacji "Świat Farmacji", wydanie wrzesień 2014

http://www.aptekamedia.pl/

Polecane
Aktualności
Leki nadal nie tylko z apteki
Patryk Słowik patryk.slowik@infor.pl @PatrykSlowik   Budzący...
21-08-2017
Złoto faraonów
Właściwości nasion czarnuszki są znane już od czasów starożytnego Egiptu – wiele...
21-08-2017
Ratunkowy dostęp do leków na dłużej
Zakończyły się konsultacje projektu ustawy umożliwiającej chorym korzystanie z leków,...
20-04-2016
Stop dla reklamy leków
Spożycie farmaceutyków i suplementów diety jest zdecydowanie za duże. Zdaniem posłów i...
14-04-2016
Galeria
Porada
Właściwości nasion czarnuszki są znane już od czasów starożytnego Egiptu – wiele osób nazywa ją z tego powodu złotem faraonów. Można o niej przeczytać w Biblii i pracach botanika...
szczegóły »
Opracowanie strony - ITB Vega
© ProLab - Wszelkie prawa zastrzeżone