Ospa wietrzna

Jesteś w: Dla pacjenta

Ospa wietrzna to często występująca choroba zakaźna, potocznie nazywana wiatrówką. Zaliczana jest do chorób wieku dziecięcego, gdyż ok. 75% przypadków jej występowania odnosi się właśnie do dzieci w wieku do 9 lat, choć może dotyczyć również młodzieży oraz osób dorosłych. Wywołuje ją wirus VZV, czyli tzw. wirus ospy wietrznej – półpaśca (varicella-zoster virus). Schorzenie to przenosi się drogą kropelkową nawet na kilkadziesiąt metrów przy udziale wiatru (stąd jej potoczna nazwa). Z tego względu bardzo łatwo się nią zarazić – szacuje się, że zakażeniu ulega 90% osób, które miały kontakt z osobą chorą. Według danych Państwowego Zakładu Higieny w Polsce ospę przechodzi każdego roku prawie 150 tysięcy ludzi. W 2010 r. zachorowało 183 446 osób, z czego 38% stanowiły dzieci do 5. roku życia. Zwykle choroba atakuje wiosną w okolicach marca. Mimo że jest to schorzenie o łagodnym przebiegu, może wiązać się z poważnymi powikłaniami, dlatego nie należy jej bagatelizować. Powikłania wymagające hospitalizacji występują średnio u 6 chorych na 1000 przypadków. Rozwój wirusa trwa dość długo, ponieważ pierwsze objawy pojawiają się najczęściej dopiero po około2, a nawet 3 tygodniach od zakażenia. Co ciekawe, osoba chora zaraża już kilka dni przed pojawieniem się objawów, a więc będąc jeszcze nieświadoma choroby. Zarażanie trwa do zaschnięcia i odpadnięcia strupków. Po przebyciu zakażenia pierwotnego wirus przechodzi w stan utajenia, a jego reaktywacja nazywana jest półpaścem.

 

Objawy choroby i powikłania

Łagodny przebieg choroby związany jest z pojawieniem się kilkudniowej podwyższonej temperatury oraz czerwonych, swędzących zmian skórnych. Zwykle ospa wietrzna rozpoczyna się od ogólnego złego samopoczucia, stanu podgorączkowego i kataru. Temperatura może urosnąć nawet do 39–40°C. Następnie pojawia się wysypka. Pierwotnie jest ona usytuowana na klatce piersiowej, a następnie rozprzestrzenia się na całe ciało. Może również pojawić się w jamie ustnej i nosie, najrzadziej zmiany obejmują spodnie strony stóp i wewnętrzne części dłoni. Początkowo wysypka przybiera postać malutki czerwonych plamek, które następnie zmieniają się w grudki wypełnione płynem surowiczym, a następnie w pęcherzyki, z których tworzą się strupki. Krostki pojawiają się na ciele w kilku rzutach; ich liczba może sięgać nawet 500. Zwykle choroba przebiega łagodnie, ale w przypadku osób z obniżoną odpornością oraz niemowląt może dojść do pojawienia się groźnych powikłań. Najczęściej są to: ropne zakażenie skóry, róża i ropowica, zapalenie płuc i półpasiec oraz powikłania obejmujące ośrodkowy układ nerwowy m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Półpasiec to choroba wtórna. Pojawia się u osoby, która w dzieciństwie chorowała na wiatrówkę i zetknęła się z wirusem oraz cierpi aktualnie z powodu obniżonej odporności. To schorzenie również związane jest z pojawieniem się wysypki, ale jest ona zwykle ograniczona do niewielkiej powierzchni związanej z przebiegiem nerwów czuciowych twarzy, w których wirus znajdował się w uśpieniu – najczęściej na tułowiu lub w jego obrębie. Niestety przebieg półpaśca jest dużo bardziej nieprzyjemny, ponieważ zwykle wiąże się z dolegliwościami bólowymi, które mogą doskwierać długo po zniknięciu wysypki, a u niektórych pozostać do końca życia pod postacią przeczulicy. Zachorowanie na ospę wietrzną jest również niebezpieczne dla kobiet w ciąży, gdyż wirus może prowadzić do uszkodzenia płodu, dlatego jeśli kobieta nie przechodziła tej choroby w dzieciństwie, to powinna unikać źródeł zakażenia lub poddać się szczepieniu. Na szczęście są to bardzo rzadkie sytuacje, ponieważ, ze względu na powszechność choroby, szacuje się, że przechodziło ją ok. 95% społeczeństwa. Natomiast pojawienie się półpaśca w trakcie ciąży nie zagraża płodowi, ponieważ jest to zakażenie wtórne, a więc w organizmie matki istnieją już przeciwciała, które chronią dziecko. U dorosłych ospa pojawia się stosunkowo rzadko. Jednak jej przebieg jest dużo cięższy i częściej prowadzi do pojawienia się poważnych powikłań, jak np. zapalenia opon mózgowych, wątroby, stawów, nerek lub mięśnia sercowego. Ryzyko pojawienia się powikłań, a nawet zgonu spowodowanego chorobą u dorosłych jest nawet 20 razy większe niż u dzieci.

 

Szczepionka

Przechorowanie ospy wietrznej daje odporność i dziecko takie już więcej nie zachoruje. Jednak, tak jak wspomniano, w organizmie pozostaje uśpiony wirus, który w dorosłym życiu może spowodować rozwój półpaśca. Dlatego m.in. zaleca się szczepienia; poza tym takie działanie eliminuje ryzyko wystąpienia ewentualnych groźnych powikłań. Obecnie na rynku dostępna jest szczepionka zawierająca żywe wirusy ospy wietrznej, ale tak osłabione i zmodyfikowane, że nie wywołują u zdrowych dzieci choroby, a jedynie stymulują ich odporność. Szczepionka ta jest bardzo dobrze tolerowana i bezpieczna. Dostępna jest także w formie preparatu poczwórnie skojarzonego przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej. Zarejestrowana jest powyżej 9. miesiąca. Zaleca się jednak, aby jej pierwsza dawka wypadła nie wcześniej niż po ukończeniu 1. roku życia. Obecnie jest to szczepienie płatne. Refundacja obejmuje jedynie malutkie dzieci, które uczęszczają do żłobka, chorują na choroby związane ze znacznym obniżeniem odporności, na ostrą białaczkę limfatyczną, są zakażone wirusem HIV, przed leczeniem immunosupresantami lub chemioterapią. Szczepionkę można podać również osobom, które miały kontakt z chorym, w ciągu 72 godzin. Nie gwarantuje to uniknięcia zachorowania, ale na pewno zmniejsza ciężkość objawów. U osób dorosłych szczepionka powinna być podawana w dwóch dawkach z odstępem 6-tygodniowym. Jej podanie również wielokrotnie zmniejsza ryzyko zachorowania na półpaśca.

 

Leczenie przyczynowe i objawowe

Ospę wietrzną u dzieci leczy się przede wszystkim objawowo; rzadko, w ciężkim przebiegu, włącza się również leki przeciwwirusowe. Choremu podawane są preparaty przeciwgorączkowe, np. paracetamol i ibuprofen. Dodatkowo zalecany jest odpoczynek, pozostanie w domu, a najlepiej w łóżku. Najbardziej uciążliwym objawem jest swędząca wysypka. Aby złagodzić jej dokuczliwość u dzieci, podaje się leki przeciwhistaminowe doustne lub miejscowe. Dodatkowo na zmiany można stosować wysuszającą maść cynkową, kąpiele w nadmanganianie potasu, działające odkażająco, oraz dostępne na rynku preparaty, których składnikiem jest substancja znieczulająca pozwalająca złagodzić nieprzyjemny objaw świądu, np. benzokaina lub mentol. Ważne, aby takie środki stosować szczególnie u małych dzieci, które nie rozumieją, że nie powinny drapać krostek, gdyż ich rozdrapanie może prowadzić do nadkażenia bakteryjnego i pojawienia się trudno gojących się ran i w następstwie – szpecących blizn. W celu łagodzenia świądu w jamie ustnej lekarze zalecają podawanie chłodnych półpłynnych pokarmów; pomóc mogą również lody. Chory powinien przebywać w chłodnym pomieszczeniu, być ubrany w wygodne, bawełniane ubranie i często je zmieniać. Zaleca się też częste i chłodne kąpiele, które jednak nie powinny trwać zbyt długo, tak aby strupki nie uległy rozmoczeniu. W terapii półpaśca dodatkowo stosuje się doustne leki przeciwwirusowe i ewentualnie dużo silniejsze leki przeciwbólowe, np. tramadol.

 

mgr farm. Iwona Napierała

artykuł z publikacji "Świat Farmacji", wydanie październik 2014

http://aptekamedia.pl/

Polecane
Aktualności
Leki nadal nie tylko z apteki
Patryk Słowik patryk.slowik@infor.pl @PatrykSlowik   Budzący...
21-08-2017
Złoto faraonów
Właściwości nasion czarnuszki są znane już od czasów starożytnego Egiptu – wiele...
21-08-2017
Ratunkowy dostęp do leków na dłużej
Zakończyły się konsultacje projektu ustawy umożliwiającej chorym korzystanie z leków,...
20-04-2016
Stop dla reklamy leków
Spożycie farmaceutyków i suplementów diety jest zdecydowanie za duże. Zdaniem posłów i...
14-04-2016
Galeria
Porada
Właściwości nasion czarnuszki są znane już od czasów starożytnego Egiptu – wiele osób nazywa ją z tego powodu złotem faraonów. Można o niej przeczytać w Biblii i pracach botanika...
szczegóły »
Opracowanie strony - ITB Vega
© ProLab - Wszelkie prawa zastrzeżone