Dlaczego boli gardło?

Jesteś w: Dla pacjenta

Powodów może być kilka. Najczęściej sprawcami bólu są wirusy, adenowirusy i enterowirusy, rzadziej bakterie. Mają one powinowactwo do śluzówki gardła przez co szybko się namnażają, a następnie niszczą ją. Efektem tego jest stan zapalny. Silny ból, drapanie, uczucie kłucia i pieczenia oraz przekrwienie i rozpulchnienie błony śluzowej gardła są skutkiem wtargnięcia i zadomowienia się drobnoustrojów w gardle. Jeśli towarzyszą temu inne dolegliwości np.: ból głowy, kaszel, gorączka czy złe samopoczucie, to mamy do czynienia z infekcją wirusową.

 

Ból gardła może być także objawem choroby refluksowej żołądka (gardło zostaje podrażnione przez cofającą się kwaśną treść żołądka). Jest także charakterystycznym symptomem alergii, szczególnie na pyłki traw, drzew czy zbóż. Wtedy oprócz typowych objawów alergii, jak katar, kichanie, łzawienie, odczuwane jest silne drapanie i ból gardła.

Wreszcie ból mogą powodować także stany zapalne jamy ustnej i dziąseł, ropnie okołozębowe czy zmiany próchnicze.

 

Jak zapobiegać?

W normalnych warunkach organizm sam próbuje zwalczyć atak drobnoustrojów poprzez mechanizmy obronne, w jakie jest wyposażony. Pierwszą linię obrony stanowi śluz pokrywający nabłonek wyścielający gardło – lepka pułapka zatrzymująca patogeny. Następnie rzęski nabłonka – dzięki falującym ruchom, usuwają śluz wraz z zarazkami na zewnątrz.

 

Kolejnym, ważnym elementem systemu obrony jest znajdujący się w tylnej części jamy ustnej pierścień gardłowy Waldeyer’a, zwany także pierścieniem chłonnym gardła. Jak sama nazwa wskazuje – jest to układ tkanki chłonnej, w skład którego wchodzą migdałki (podniebienne, gardłowe, trąbkowe), rozproszone w błonie śluzowej grudki chłonne oraz skupiska komórek odpornościowych. Wszystko po to, by nie dopuścić do infekcji organizmu.

 

Jednak wystarczy chwilowe osłabienie, spowodowane: stresem, przemęczeniem, niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, a mechanizmy obronne nie są już takie niezawodne i należy je wspomóc.

Szczególnie w okresie jesienno-zimowym trzeba pamiętać o ciepłym ubraniu przed wyjściem z domu. Zbyt szybkie ochłodzenie organizmu skutkuje skurczem naczyń krwionośnych, zaopatrujących m.in. błonę śluzową gardła. Jak wiadomo, krew nie tylko dostarcza tlen i składniki odżywcze, ale także transportuje wyspecjalizowane komórki pomagające odpierać inwazje mikroorganizmów. Skurcz naczyń to mniejsza ilość przepływającej krwi, a co za tym idzie – mniejsza ilość komórek układu immunologicznego. Daje to przewagę atakującym patogenom.

Aby ograniczyć rozwój wirusów warto także częściej wietrzyć pomieszczenia. Duszne, suche, słabo nawilżone powietrze to sprzyjające warunki dla drobnoustrojów.

O tym jak ważne jest oddychanie przez nos, pisano już wiele razy. Ten krótki odcinek układu oddechowego ogrzewa i oczyszcza powietrze, a więc utrudnia inwazję drobnoustrojów. Często w wyniku niedrożności nosa, spowodowanej np.: skrzywieniem przegrody nosowej lub obecnością polipów, człowiek zmuszony jest oddychać ustami. Przepływające powietrze nie jest wtedy odpowiednio „przygotowane”, a droga do zapalenia i bólu gardła jest ułatwiona.

 

Czym leczyć?

Bólu gardła nie powinno się bagatelizować, gdyż zniszczona przez mikroorganizmy błona jest bardziej narażona na atak chorobotwórczych bakterii. Może to prowadzić do zaostrzenia objawów, zajęcia migdałków, pojawienia się na nich ropnego nalotu, powiększenia węzłów chłonnych, a tym samym rozwinięcia anginy. W tym przypadku rozsądne wydaje się wprowadzenie antybiotyku. Natomiast w chorobach o etiologii wirusowej stosuje się łagodne środki odkażające w celu zmniejszenia dolegliwości, aż do ustąpienia objawów.

Dawniej musiało wystarczyć płukanie gardła roztworem soli w wodzie. Sposób stary, ale sprawdzony i funkcjonujący do dziś. Jego fenomen tkwi w prostym prawie fizyki. Roztwór soli jest roztworem hipertonicznym, ma większe stężenie i na zasadzie osmotycznej „wysysa” nadmiar płynów fizjologicznych nagromadzonych w zainfekowanym gardle.

Do często używanych naturalnych sposobów należy także płukanie gardła mieszankami ziołowymi zawierającymi w swym składzie rumianek, szałwię lub dąb. Substancje czynne zawarte w ziołach działają ściągająco i odkażająco, a także nawilżająco. Ma to duże znaczenie w utrzymaniu odpowiedniej wilgotności śluzówki gardła. Dodatkowo wskazane jest także stosowanie kapsułek z witaminami A i E, potęguje to bowiem efekt nawilżający.

 

Kojące działanie na ból gardła mają także inhalacje parowe. W tym celu najczęściej wykorzystuje się w aromaterapii olejek eukaliptusowy, sandałowy i z liści drzewa herbacianego. Warto wspomnieć, że olejek z liści drzewa herbacianego nadaje się do bezpośredniego płukania gardła. Wystarczą 2-3 krople na pół szklanki wody.

Obecnie na rynku farmaceutycznym istnieje wiele preparatów na problemy z gardłem. Są one dostępne w postaci aerozoli, płynów do płukania czy inhalacji oraz tabletek i pastylek do ssania.

 

Tabletki do ssania to postać leku wykorzystywana do stosowania substancji działających miejscowo, np. antyseptyków. W swoim składzie zawierają substancje spowalniające proces rozpuszczania, a przede wszystkim antyseptyczne, przeciwbólowe i miejscowo znieczulające.

 

Substancje najczęściej wykorzystywane to pochodne:

 

·         choliny,

·         fenolu,

·         guanidyny,

·         chinolinny

·         indazolu,

·         lidokainy,

·          flurbiprofenu, a także

·          czwartorzędowe sole amoniowe.

 

Pochodne 8-hydroksychinoliny, tj. chlorchinaldol wykazują działanie przeciwbakteryjne wobec bakterii Gram (+) i Gram (-), przeciwgrzybicze oraz przeciwpierwotniakowe. Mechanizm działania opiera się na zdolności chelatowania (poprzez grupy OH) jonów żelaza, mających istotne znaczenie w procesie rozwojowym bakterii.

 

Do najczęściej stosowanych związków pochodnych fenolu należą – krezol, tymol, eugenol oraz heksylorezorcynol. Jak wiadomo, fenol z uwagi na swoje silnie toksyczne właściwości ma znikome zastosowanie. Jednakże alkilowane i fluorowcowane pochodne fenolu odznaczają się silnymi właściwościami odkażającymi i grzybobójczymi przy zachowaniu zdecydowanie mniejszej toksyczności. Ich skuteczność wynika ze zdolności do denaturowania białek bakterii.

 

Antyseptykami zawierającymi w swojej cząsteczce ugrupowanie guanidynowe jest dichlorowodorek chlorheksydyny oraz ambazon. Pierwszy z nich wykazuje silne właściwości bakteriobójcze i bakteriostatyczne wobec bakterii Gram (+) i Gram (-), a także drożdżaków Candida albicans. Ambazon z kolei działa silnie bakteriobójczo na bakterie Gram (+) szczególnie ropotwórcze paciorkowce, nie wykazując natomiast działania wobec bakterii Gram (-). Mechanizm polega głównie na uszkadzaniu błony cytoplazmatycznej bakterii.

 

Czwartorzędowe sole amoniowe to następna grupa związków wykorzystywanych w produkcji leków wspomagających obolałe gardło. Ich głównymi przedstawicielami są chlorek i bromek benzalkoniowy oraz chlorek cetylopirydyniowy. Charakteryzują się one także wysoką aktywnością przeciwdrobnoustrojową, a co najważniejsze, podobnie jak chlorheksydyna, minimalną zdolnością narastania oporności bakterii.

 

Natomiast pochodne choliny wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, wspomagają wydzielanie śliny, co ułatwia oczyszczanie miejsca objętego stanem zapalnym oraz zmniejszają obrzęk i przekrwienie błony śluzowej gardła.

 

Często substancjom tym towarzyszy witamina C, która bierze udział w tworzeniu kolagenu i regeneracji tkanek. W stanach zapalnych błony śluzowej gardła i krtani występuje zwiększone zapotrzebowanie właśnie na ten składnik. Natomiast dodatek mentolu w preparatach powoduje pobudzenie receptorów zimna błony śluzowej, co daje efekt chłodzenia prowadzący do miejscowego zmniejszenia wrażliwości na ból. Ułatwia on także oddychanie oraz udrażnia nos.

 

Większość wymienionych substancji, podanych bezpośrednio na błony śluzowe, charakteryzuje niewielka ilość działań niepożądanych. Należą do nich objawy alergiczne (wysypka, pokrzywka), przemijające zaburzenia smaku, sporadyczne uczucie wysuszenia błony śluzowej. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancje czynne, bądź stosowanie tych leków u małych dzieci. Dotyczy to głównie salicylanu choliny, gdyż istnieje ryzyko wystąpienia u najmłodszych zespołu Reye’a. Dlatego też niewskazane jest podawanie tych właśnie pastylek dzieciom poniżej 12 roku życia.

 

Warto wspomnieć także o tabletkach do ssania zawierających surowce roślinne, takie jak prawoślaz, tymianek, podbiał, dziewanna, babka lancetowata oraz porost islandzki. Substancje w nich zawarte zmniejszają podrażnienia śluzówki gardła. Tworzą też na niej warstwę ochronną, przez co łagodzą rozwój procesu zapalnego. Bardzo cennym darem natury jest także miód pszczeli. To doskonały lek na męczącą chrypkę oraz bolące i drapiące gardło. Należy jedynie uważać, gdyż niedokładnie rozpuszczone w roztworze miodu grudki, mogą podrażniać i tak już obolałe gardło. Stosowanie go u małych dzieci niekiedy wywołuje reakcje alergiczne.

 

Często z pozoru błahe objawy mogą być przyczyną poważniejszych powikłań. Co więcej, z prawidłowym rozpoznaniem przyczyny bólu gardła miewają problemy nawet lekarze. Rozróżnienie między zapaleniem gardła o etiologii wirusowej a zakażeniem paciorkowcowym ma istotne znaczenie we wdrożeniu odpowiedniego leczenia. Niepotrzebna i nieuzasadniona antybiotykoterapia może w przypadku wirusowego zapalenia gardła przynieść więcej szkód niż pożytku.

 mgr farm. Joanna Haładus

 

Świat Farmacji - październik 2016 

 

www.aptekamedia.pl 

Polecane
Aktualności
Leki nadal nie tylko z apteki
Patryk Słowik patryk.slowik@infor.pl @PatrykSlowik   Budzący...
21-08-2017
Złoto faraonów
Właściwości nasion czarnuszki są znane już od czasów starożytnego Egiptu – wiele...
21-08-2017
Ratunkowy dostęp do leków na dłużej
Zakończyły się konsultacje projektu ustawy umożliwiającej chorym korzystanie z leków,...
20-04-2016
Stop dla reklamy leków
Spożycie farmaceutyków i suplementów diety jest zdecydowanie za duże. Zdaniem posłów i...
14-04-2016
Galeria
Porada
Właściwości nasion czarnuszki są znane już od czasów starożytnego Egiptu – wiele osób nazywa ją z tego powodu złotem faraonów. Można o niej przeczytać w Biblii i pracach botanika...
szczegóły »
Opracowanie strony - ITB Vega
© ProLab - Wszelkie prawa zastrzeżone